Jasny a ciemny motyw interfejsu

Przy projektowaniu UI (User Interface) niewątpliwie szybko rzucającą się w oczy cechą jest odcień motywu. Ciemny (inaczej motyw nocny lub wyświetlanie w ujemnej polaryzacji) to w ostatnich latach coraz częściej spotykane rozwiązanie. Jak jednak wybór motywu wpływa na doświadczenia użytkownika?

Badanie wpływu jasnego i ciemnego motywu dashboardu na doświadczenia użytkownika

W eksperymencie wewnątrzgrupowym zmierzono wpływ motywów ciemnego i jasnego na: poprawność, czas wykonania zadania, pewność odpowiedzi, obciążenie poznawcze, czas do pierwszej fiksacji i całkowitą liczbę fiksacji wzroku.  Uczestnicy wykonywali zadania polegające na analizie dashboardów zawierających różne wykresy i informacje o profilach osób. Na podstawie przedstawionych danych musieli zdecydować, do której z dwóch grup (G1 lub G2) należy dana osoba. Zadania występowały w trzech poziomach trudności: łatwym, średnim i trudnym, a każdy dashboard był prezentowany zarówno w wersji jasnej, jak i ciemnej. Do oceny wydajności wykorzystano czas wykonania zadania, poprawność odpowiedzi oraz pewność uczestników co do podjętej decyzji.

Za pomocą eye trackera zbadane zostały miary zachowania użytkowników, takie jak fiksacje, sakkady oraz rozszerzenie źrenic. By badanie było pełne, należało uzupełnić obiektywne dane na temat uwagi wzrokowej o subiektywne doświadczenia użytkowników. W tym celu uczestnicy po każdym zadaniu oceniali poziom trudności i postrzeganej złożoności zadań za pomocą kwestionariuszy NASA-TLX i SEQ. Przed, po oraz w trakcie (przy każdej próbie).

Wnioski z badania

Wpływ trybu jasnego i ciemnego nie ujawnił się ani przy zadaniach bardzo łatwych, ani bardzo trudnych. Istotne różnice pojawiły się wyłącznie przy średnim poziomie trudności, gdzie motyw interfejsu wpływał zarówno na dokładność odpowiedzi, jak i pewność uczestników co do nich. 

Efekt motywu wizualnego jest zatem najbardziej widoczny wtedy, gdy zadanie wymaga pewnego wysiłku umysłowego, ale nie jest również zbyt łatwe. Przy średnim poziomie trudności zaobserwowano też wpływ motywu na liczbę fiksacji. Ich wysokość była konsekwentnie większa w trybie jasnym dla wszystkich obszarów zainteresowania na ekranie.

Czas do pierwszej fiksacji ani całkowity czas patrzenia na analizowane obszary dashboardu natomiast, nie zmieniał się w zależności od motywu.

Rozszerzenie źrenic było istotnie różne pomiędzy trybem jasnym i ciemnym dla wszystkich poziomów trudności. Pomiar źrenic sugerował większą reakcję fizjologiczną w trybie ciemnym (większa względna zmiana wielkości źrenic). Co sugeruje, że motyw interfejsu wpływał na reakcję fizjologiczną użytkowników i potencjalnie na ich obciążenie poznawcze. Należy jednak pamiętać, że w słabo oświetlonym pomieszczeniu źrenice naturalnie reagują silniej na różnice jasności ekranu. Więc niekoniecznie oznacza to większe obciążenie poznawcze.

Jednak to tryb ciemny uczestnicy badania uznali za mniej obciążający psychicznie. Do tego większość uczestników oceniała zadania wykonywane w trybie ciemnym jako mniej złożone niż te w trybie jasnym (różnice te nie osiągnęły istotności statystycznej, dlatego nie można jednoznacznie stwierdzić, że tryb ciemny był subiektywnie łatwiejszy). Pomimo, że nie przyspieszał istotnie wykonywania zadań.

Tryb ciemny nie zawsze prowadzi do lepszych wyników, ale może przynosić korzyści w postaci mniejszego odczuwanego obciążenia poznawczego oraz większej skuteczności przy zadaniach o średniej złożoności.

Zastosowanie eye trackera

Za pomocą eye trackera zbadać można było wskaźniki takie jak:

Time to First Fixation dla obszaru zainteresowania. Pozwala on sprawdzić, jak szybko uczestnicy skierowali wzrok na dany element. Im krótszy czas pierwszej fiksacji, tym szybciej element przyciąga uwagę użytkownika.

Total Fixation Duration – oznacza łączny czas, jaki uczestnicy poświęcili na obserwowanie danego obszaru. Dłuższy czas fiksacji może wskazywać na większe zainteresowanie informacją, większą trudność interpretacji lub większe zaangażowanie poznawcze związane z analizą tego elementu.

Inne obiektywne reakcje fizjologiczne użytkowników, takie jak rozszerzenie źrenic, które może wskazywać większy wysiłek umysłowy.

Źródła

2025 ACM Symposium on Eye Tracking Research & Applications (ETRA) An Eye Tracking Study on the Effects of Dark and Light Themes on User Performance and Workload