Współczesna kognitywistyka definiuje wysiłek poznawczy (cognitive load) jako kluczowy wskaźnik zaangażowania w procesy przetwarzania informacji. Choć towarzyszy nam na każdym kroku, jego mierzalność przez pewien czas stanowiła wyzwanie metodologiczne. Czy wysiłek poznawczy to rzeczywiście tylko prosta skala od zera do dziesięciu? Czy jest to proces, którego realne obciążenie jesteśmy w stanie precyzyjnie odczytać z ruchu ludzkiego oka?

Czym jest wysiłek poznawczy?

Wysiłek poznawczy jest niewątpliwie nieuniknionym zjawiskiem każdego człowieka. Obejmuje on wszelkie działania wymagające myślenia i koncentracji, a jego intensywność zależy od rodzaju wykonanej pracy umysłowej. Każde nasze działanie można uznać za czynność wymagająca myślenia. Wysiłkiem poznawczym może być rozwiązywanie sudoku, nauka, a nawet dodawanie w myślach. Ma ono korzystny wpływ na rozwój procesów poznawczych i zachowanie ich w dobrej kondycji jak najdłużej.

Zadania, które cechują proste wybory oraz jednoznaczne interpretacje charakteryzuje niski wysiłek umysłowy. Natomiast czynności, które wymagają dłuższego namysłu lub kalkulacji wymagają większego zaangażowania poznawczego.

Ilustración de Diseño Hecho De Varios Elementos Relacionados Con La ...

Wpływ pytania na funkcje poznawcze:

Eyetracking to metoda polegająca na śledzeniu ruchu gałek ocznych za pomocą specjalnej kamery. Pozwala ona zrozumieć które elementy są zauważalne przez człowieka, a które pomijane. Eyetracker oblicza również jak długo trwa fiksacja wzroku użytkownika. Odpowiada również na pytanie jak często wzrok wraca w to samo miejsce (revisitations).
Badacze podzielili pytania na dwa typy:
  • Multiple Choice Questions (MCQs)– są to pytania wielokrotnego wyboru. Nie potrzeba do niech intensywnego wysiłku poznawczego.
  • Very Short Answer Questions- inaczej VSAQs- dotyczą pytań otwartych wymagających krótkiej odpowiedzi. W porównaniu z MCQs wymagają większego wysiłku umysłowego.

Niewygodne pytania: przykłady i odpowiedzi - rodzina.polki.pl

Ruch oczu, a intensywność wysiłku

Badaniem laboratoryjnym objęto 34 studentów 6 roku medycyny. Każdy z nich rozwiązywał zarówno VSAQs, jak i odpowiadające im treściowo MCQs. Łącznie odpowiedzieli na 39 pytań.
Aby wykazać intensywność wysiłku eyetracking mierzył:
  • liczbę fiksacji- jest to skupienie wzroku na jednym punkcie. W tym czasie mózg odbiera i przetwarza informacje wzrokowe.
  • liczbę powrotów wzroku (revisitations), które są uznawane za wskaźniki obciążenia poznawczego

Wyniki eyetrackera:

Podczas rozwiązywania VSAQs studenci wykonywali średnio o ok. 20 więcej fiksacji oraz ok. 9 więcej powrotów wzroku do istotnych elementów pytania niż podczas rozwiązywania MCQ. Oznacza to, że VSAQs może generować większe obciążenie poznawcze niż MCQs.
Dodatkowo efekt utrzymywał się nawet po uwzględnieniu poprawności odpowiedzi. Natomiast niepoprawne odpowiedzi korelowały z większym obciążeniem poznawczym niezależnie od typu pytania.
Tobii eyetracker 5 PcEye 5 Tobii Dynavox

VSAQs vs MCQs:

  • VSAQs sprawiały, że badani skupiali wzrok głównie na najważniejszych informacjach klinicznych. To sugeruje, że do odpowiedzi wymagane było intensywne skupienie, aby aktywnie wydobyć informację z pamięci.
  • MCQs sprawiły, że znaczna część fiksacji skierowana była na możliwe odpowiedzi. Mogły one stać się nieświadomymi wskazówkami ku rozwiązaniu zadania. MCQs polega na rozpoznaniu dobrej odpowiedzi spośród złych. Z tego powodu zaangażowanie przy rozwiązaniu jest mniejsze, a zadanie wydaje się prostsze.

Wpływ na naukę:

Podsumowując, badanie jednoznacznie wskazuje, że VSAQs mogą rzetelniej weryfikować wiedzę niż MCQs. Warto natomiast mieć na uwadze fakt, że VSAQs angażują dłużej oraz intensywniej. Powinny być one zatem ograniczone w ilości, ponieważ są one czasochłonne i absorbują dużo energii. Jednocześnie autorzy podkreślają, że potrzebne są kolejne badania, aby określić, czy intensywny wysiłek poznawczy przekłada się również na np. lepsze zapamiętywanie materiału.

Bibliografia: