Reakcje na środowisko zabudowane
Kształtują się poglądy, zgodnie z którymi architekturę i urbanistykę należy traktować jako element zdrowia publicznego. W projektowaniu środowiska zabudowanego należy uwzględnić potrzeby estetyczne ludzi. Ma to na celu wspieranie zdrowia psychicznego oraz poprawę jakości życia. W końcu jest to element naszego otoczenia, który nieustannie nam towarzyszy i wpływa na nasze samopoczucie.
To, na czym początkowo skupiamy nasz wzrok jest związane z przeduwagowym przetwarzaniem informacji w mózgu. Pewne cechy są analizowane jeszcze przed świadomym skupieniem uwagi, tworząc „mapę istotności”. Szybkie i adekwatne do sytuacji reagowanie na bodźce było kluczowe dla przetrwania człowieka. Gdy środowisko odbiega od tego, co uznajemy za bezpieczne albo mamy problem z jego odczytaniem, pojawić się może uczucie niepokoju. Ludzki układ wzrokowy bowiem wyewoluował przede wszystkim po to, aby zwiększać szanse przetrwania. Mechanizmy, które były w tym skuteczne nadal wpływają na nasze reakcje.
To przeduwagowe przetwarzanie informacji, niemal zawsze koncentruje się na obecności ludzi (szczególnie ich twarzy), nawet jeśli nie są najbardziej istotnym elementem przestrzeni. Ponadto wzrok kieruje się ku takim elementom i kompozycjom które tworzą spójną strukturę geometryczną.
Interesująca jest reakcja na wzory fraktalne. Fraktale to struktury geometryczne, które charakteryzują się samopodobieństwem. Ich mniejsze fragmenty przypominają całość. Występują powszechnie w przyrodzie jak i architekturze oraz sztuce. Wzory fraktalne to układy elementów o różnej skali. W architekturze mogą przejawiać się poprzez bogaty detal, hierarchię wielkości elementów, powtarzające się motywy oraz harmonijne proporcje.
Styczność z pewnymi fraktalnymi wzorami wywołuje mierzalne reakcje fizjologiczne, aktywuje sieć stanu spoczynkowego mózgu (DMN). Są to obszary mózgu najbardziej aktywne, gdy człowiek nie wykonuje konkretnego zadania i nie koncentruje się na bodźcach zewnętrznych. Odpowiadają między innymi za myślenie o sobie, wspomnienia, wyobraźnię oraz swobodne przetwarzanie informacji. Wiąże się to z łatwiejszym odbiorem bodźców i poczuciem komfortu.
Kontakt z naturą jest dla człowieka przyjemny i korzystny. Co ciekawe podobne efekty mogą być również osiągane przez odpowiednio zaprojektowane środowisko sztuczne. Takie, które naśladuje geometryczne cechy natury. Nie jest to zasługa jedynie fraktali. Składa się na to np. obecność skal, kontrastów i spójność kompozycji.
Analiza obrazów architektury z użyciem eye trackera
Aby zbadać zależności pomiędzy początkowym zachowaniem wzroku a określonymi cechami architektury przeprowadzono badanie z pomocą eye trackera. Należy jednak pamiętać by nie mylić badań biometrycznych z pomiarem subiektywnej wartości estetycznej. Szybkie przyciągnięcie wzroku nie oznacza jednoznacznie pozytywnych odczuć wizualnych.
Prezentowano po dwa lub trzy obrazy znajdujące się obok siebie przez 12 sekund. Na przemian z czarną planszą przejściową trwającą 0,5 sekundy. Poszczególnych badań było 7 które podzielone były na 5 kategorii:
- Porównanie tradycyjnej i nowoczesnej architektury
- Porównanie tekstury
- Porównanie układu okien
- Obecność oczu i elementów przypominających twarz
- Porównanie środowisk sztucznych z naturalnym
Wyniki przedstawiono za pomocą map cieplnych oraz analizy obszarów zainteresowania (czas do pierwszej fiksacji wzroku i łączny czas patrzenia na obszar zainteresowania).
W wynikach doszukać się można efektu położenia obrazu. Umiejscowienie zdjęcia po lewej stronie ekranu miało czasem większy wpływ na czas pierwszej fiksacji niż sama jego treść.
Aby ograniczyć ten efekt można naprzemiennie umieszczać fotografie po dwóch stronach
Badanie opierało się na założeniu, że istnieją formy geometryczne przypominające naturę (nature-like geometry) oraz takie, które takich cech nie posiadają (non-nature-like geometry). Do takich cech zbliżonych do natury zaliczyć można architekturę tradycyjną, bogate tekstury i obecność elementów przypominających twarze. Czas do pierwszej fiksacji był krótszy dla obrazów z grupy nawiązującej do natury (jednak różnica nie osiągnęła poziomu istotności statystycznej). Natomiast czas przebywania wzroku był dla nich dłuższy a różnica okazała się istotna statystycznie.
Budynki o tradycyjnej architekturze przyciągały większą uwagę wzrokową względem nowoczesnej, a obrazy prezentujące naturalne krajobrazy uzyskały więcej uwagi od powierzchni stworzonych przez człowieka.
Zaobserwowano tendencję do szybszego kierowania wzroku na obrazy zawierające uporządkowaną złożoność, ale różnice te nie uzyskały istotności statystycznej. Obrazy o uporządkowanej złożoności wizualnej były za to oglądane dłużej. Tu różnice były już istotne statystycznie w prawie wszystkich kategoriach.
Zwiększona liczba detali wraz ze złożoną teksturą przyciągała większą uwagę. Badani unikali obserwowania fragmentów elewacji bez detali oraz takich z powtarzającymi się równoległymi liniami. Uwagę osób badanych przykuwały również elementy przypominające ludzką twarz.
Uczestnicy poświęcali zdecydowanie więcej czasu na oglądanie obrazów zawierających większą liczbę naturalnych i uporządkowanych cech geometrycznych. Ludzki wzrok wykazuje naturalną tendencję do skupiania się na detalach, złożoności wizualnej, wzorach przypominających twarz oraz strukturach fraktalnych. Cechy takie jak uporządkowana złożoność, obecność detali, fraktalne struktury, układy przypominające ludzką twarz ułatwiają percepcję przestrzeni.
Autorzy zaznaczają jednak, że brak istotności statystycznej w części analiz nie powinien jednoznacznie prowadzić do lekceważenia uzyskanych wyników. Obserwowane tendencje są wyraźne. Przy większej liczbie uczestników można bowiem oczekiwać zmniejszenia błędu statystycznego. To mogłoby skutkować zmianą wartości p a co za tym idzie, zmianą znaczenia statystycznego.
Źródła
Using Eye Tracking to Reveal Responses to the Built Environment and Its Constituents
